โรคพิษสุนัขบ้า...ป้องกันได้ อย่ารอให้สายเกินไป
รู้ทัน ป้องกันถูกวิธี เมื่อถูกกัดรีบพบแพทย์
โรคพิษสุนัขบ้า หรือ “โรคกลัวน้ำ” เป็นโรคติดเชื้อไวรัสที่มีผลต่อระบบประสาทส่วนกลาง และมีความรุนแรงถึงชีวิต พบได้ใน สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ทั้งสัตว์เลี้ยงและสัตว์ป่า โดยสัตว์ที่เป็นแหล่งแพร่เชื้อสำคัญในประเทศไทย ได้แก่ สุนัขและแมว เชื้อสามารถติดต่อจากสัตว์สู่คนผ่าน น้ำลายของสัตว์ที่มีเชื้อ โดยเฉพาะการถูกกัด ข่วน หรือเลียบริเวณบาดแผล รวมถึงน้ำลายสัมผัสเยื่อบุตา ปาก หรือจมูก อาการของโรคในคน ในระยะแรกอาจมีอาการไม่จำเพาะ เช่น มีไข้ ปวดศีรษะ อ่อนเพลีย หรือมีอาการปวด แสบ ชา หรือคันผิดปกติบริเวณบาดแผล เมื่อเชื้อเข้าสู่ระบบประสาท อาจเกิดอาการ เช่น กระสับกระส่าย กลัวน้ำ กลัวลม กลืนลำบาก น้ำลายไหลมากหรือบางรายอาจมีอาการกล้ามเนื้ออ่อนแรงและเป็นอัมพาต หากมีประวัติสัมผัสสัตว์เสี่ยง ไม่ควรรอจนมีอาการ ควรพบแพทย์เพื่อประเมินความเสี่ยงโดยเร็ว
ข้อมูลจากระบบเฝ้าระวังเหตุการณ์โรคและภัยสุขภาพ (M-EBS) 1 มกราคม – 9 สิงหาคม 2569 ประเทศไทย พบรายงานผู้เสียชีวิต 9 ราย ขณะที่เขตสุขภาพที่ 6 พบรายงานผู้เสียชีวิต 3 ราย
ปัจจัยเสี่ยงสำคัญ
- การที่ไม่ไปพบแพทย์หลังถูกกัดหรือข่วนถึงแม้บาดแผลจะมีขนาดเล็กหรือไม่มีเลือดออกแต่ก็ไม่ควรชะล่าใจควรไปพบแพทย์โดยเร็ว
- การนำสัตว์จรจัดหรือไม่ทราบประวัติมาเลี้ยง ผู้เลี้ยงควรประเมินความเสี่ยงและเฝ้าระวังอาการอย่างเหมาะสม
- การไม่นำสัตว์เลี้ยงไปรับวัคซีนอย่างสม่ำเสมอ สุนัขและแมวควรได้รับวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าเป็นประจำทุกปี
- ความเข้าใจผิด เช่น “โรคพิษสุนัขบ้าเกิดเฉพาะหน้าร้อน” “ลูกสุนัขไม่เป็นโรค” ซึ่งความจริงคือโรคพิษสุนัขบ้าเกิดขึ้นได้ตลอดทั้งปี และสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมทุกวัยสามารถติดเชื้อได้
คาถา 5 ย. ป้องกันสัตว์กัด อย่าแหย่ (ไม่แหย่หรือทำให้สัตว์โกรธและตกใจ) อย่าเหยียบ (ไม่เหยียบหาง ตัว หรือ ส่วนต่าง ๆ ของสัตว์) อย่าแยก (ไม่ใช้มือเปล่าแยกสัตว์ที่กำลังกัดกัน) อย่าหยิบ (ไม่หยิบชามอาหารหรือรบกวนสัตว์ขณะกำลังกิน) อย่ายุ่ง (หลีกเลี่ยงการเข้าใกล้สัตว์ที่ไม่รู้จักหรือไม่ทราบประวัติ)
ถูกกัด ข่วน หรือเลียบาดแผล...ควรทำอย่างไร? “ล้างแผล ใส่ยา กักหมา (สัตว์) หาหมอ ฉีดวัคซีนให้ครบ”
ป้องกันได้...เริ่มที่เรา สำหรับผู้เลี้ยงสัตว์ควรพาสุนัขและแมวไปรับวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าเป็นประจำทุกปี ดูแลสัตว์เลี้ยงให้อยู่ในความควบคุม ไม่ปล่อยให้ออกไปสัมผัสสัตว์อื่นโดยไม่มีการดูแล หลีกเลี่ยงการนำสัตว์จรจัดมาเลี้ยงโดยไม่ทราบประวัติและไม่ประเมินความเสี่ยง หากสัตว์มีพฤติกรรมหรืออาการผิดปกติ ควร ติดต่อสัตวแพทย์หรือเจ้าหน้าที่ในพื้นที่
คำแนะนำจาก สคร.6 ชลบุรี
โรคพิษสุนัขบ้าป้องกันได้ เริ่มต้นจากการดูแลสัตว์เลี้ยงและป้องกันไม่ให้ถูกสัตว์กัด ข่วน หรือเลีย หากมีการสัมผัสเสี่ยง แม้บาดแผลจะเล็กน้อย อย่าชะล่าใจ ให้รีบล้างแผล ใส่ยา กักหมา (สัตว์) และพบแพทย์โดยเร็ว เพื่อประเมินความเสี่ยงและรับวัคซีนตามคำแนะนำ การป้องกันและเข้ารับการดูแลอย่างทันท่วงที ช่วยลดความเสี่ยงต่อการเสียชีวิตจากโรคพิษสุนัขบ้าได้
*** อ้างอิงข้อมูลจาก กองระบาดวิทยา/กองโรคติดต่อทั่วไป กรมควบคุมโรค